Το πανηγύρι του Αγίου Γεωργίου

Τ’ ΑΓΙΟΥ ΓΙΟΥΡΓΙΟΥ
Χρόνια πολλά στις Γεωργίες και στα Γιουργέλια.

Κοντά στο Παλαιοχώρι υπάρχουν δυο ξωκλήσια αφιερωμένα στη μνήμη του Αγίου Γεωργίου, ένα στα «Λουβιάρκα» και το άλλο στη Γαρνάβα.
Τα παλιά χρόνια ο παπάς του χωριού μας λειτουργούσε τη μέρα της γιορτής στα «Λουβιάρκα». Στη Γαρνάβα λειτουργούσε άλλη μέρα. Μετέπειτα θεωρήθηκαν τα «Λουβιάρκα» περιοχή Πλωμαρίου ή Μεγαλοχωρίου και έκτοτε πηγαίνει ιερέας από τα χωριά αυτά και ο ιερέας του Παλαιοχωρίου λειτουργεί στη Γαρνάβα.

Το μεγάλο πανηγύρι τα παλιά χρόνια γινόταν στα «Λουβιάρκα», όπου η μορφολογία του εδάφους και το φυσικό περιβάλλον βοηθούσε στην οργάνωση και πραγματοποίηση εορταστικών εκδηλώσεων. Δυο και, πολλές φορές, τρεις Παλιοχωριανοί καφετζήδες «έστηναν» καφενεία σε κάποιο επίπεδο σημείο της περιοχής, κοντά στο ξωκλήσι και «αγκαζάριζαν» και μια μουσική κομπανία το κάθε καφενείο. Μετά τα πρωινά καφεδάκια, επακολουθούσε ευχάριστο ξεφάντωμα με χορούς και τραγούδια.
Η συμμετοχή από «παναγυριώτες» ήταν πολλή μεγάλη από όλα τα χωριά της επαρχίας Πλωμαρίου. Επειδή δεν υπήρχαν Ι.Χ. ή αγροτικά αυτοκίνητα, η μετάβαση και επιστροφή γίνονταν με τον πατροπαράδοτο τρόπο των υποζυγίων, τα οποία οι προσκυνητές στόλιζαν με πολύχρωμα «χραμέλια» και κρεμούσαν επίσης πολύχρωμα «τρουβαδέλια», στα οποία θα έβαζαν τα «παναγυριώκ’κα» ψώνια. Γιατί υπήρχαν και οι μικροπωλητές. Η «Γληγόρα» από το Παλαιοχώρι οπωσδήποτε, ο Αποστόλης ο Γανώσης, νομίζω, καμιά φορά και δυο-τρεις άλλοι από άλλα χωριά, πουλούσαν «χαλβά» με μια μεγάλη πίττα με τα μικροσκοπικά πολύχρωμα ζαχαρωτά, που μαλώναμε ποιος θα τη φάει, «παγιαβλέλια», «γαργαλέτα», «νιρουπίστουλα» και ότι άλλη «πλαστικούρα» κυκλοφορούσε εκείνη την εποχή.

Η ανθισμένη φύση με κάθε λογής και χρώματος λουλούδια, η κατανυκτική αναστάσιμη λειτουργία, τα πολύχρωμα «χραμέλια» και «τρουβαδέλια», οι χαρούμενες φωνές των παιδιών, οι δυο-τρεις μουσικές, οι φωνές των μικροπωλητών, οι παιχνιδιάρικες φωνές των «κουπιλ’διών» και «κουπιλαριών», ερωτευμένων και μη, που χαριεντιζόντουσαν στις κούνιες δημιουργούσαν μια φανταστική πανηγυριώτικη ατμόσφαιρα. Η γιορτή αυτή ήτανε μια από τις πιο όμορφες γιορτές του χωριού μας, γιατί τις περισσότερες φορές γιορταζόταν τη Λαμπροδευτέρα και ήταν αργία και διακοπές των σχολείων.

Τα «κουπιλούδια» και τα «κουπιλάρια» πριν να πάνε στα καφενεία έπαιζαν στις αυτοσχέδιες κούνιες που έφτιαχναν με σχοινιά, που κρεμούσαν από ψηλά πεύκα. Επίσης έπαιζαν «μπιζ» και «του ψ’το τ’ αρνί», παιχνίδια που έδιναν την ευκαιρία για τα «πονηρά τσιμπηματάκια». Μετά πήγαιναν στα καφενεία με τους μεγάλους και χόρευαν μέχρι που νύχτωνε.

Τα παιδιά όργωναν τη γύρω περιοχή για να ανακαλύψουν μέσα στους δίχρωμους «ακσίστις» τα «ακστουβούζια», για να απολαύσουν το υπέροχο νέκταρ τους. (Πού θυμήθηκα τώρα «τ’ ακστουβούζια»).

Οι φωτογραφίες που ακολουθούν θα θυμίσουν σε όλους μας «πανηγυριώτις», «τσ’ ακσίστις, τ’ ακστουβούζια τσι τσ’ κούνις». (Οι κούνιες από Πλωμαρίτη Άγιο Γιώργη).

Γιάννης Δημ. Χρυσάφης

Φωτογραφία του χρήστη Σύλλογος Παλαιοχωριτών Λέσβου "Η ΜΕΛΙΝΤΑ".
Φωτογραφία του χρήστη Σύλλογος Παλαιοχωριτών Λέσβου "Η ΜΕΛΙΝΤΑ".
Φωτογραφία του χρήστη Σύλλογος Παλαιοχωριτών Λέσβου "Η ΜΕΛΙΝΤΑ".
Φωτογραφία του χρήστη Σύλλογος Παλαιοχωριτών Λέσβου "Η ΜΕΛΙΝΤΑ".
Φωτογραφία του χρήστη Σύλλογος Παλαιοχωριτών Λέσβου "Η ΜΕΛΙΝΤΑ".
Φωτογραφία του χρήστη Σύλλογος Παλαιοχωριτών Λέσβου "Η ΜΕΛΙΝΤΑ".
Φωτογραφία του χρήστη Σύλλογος Παλαιοχωριτών Λέσβου "Η ΜΕΛΙΝΤΑ".
Φωτογραφία του χρήστη Σύλλογος Παλαιοχωριτών Λέσβου "Η ΜΕΛΙΝΤΑ".
Φωτογραφία του χρήστη Σύλλογος Παλαιοχωριτών Λέσβου "Η ΜΕΛΙΝΤΑ".
Φωτογραφία του χρήστη Σύλλογος Παλαιοχωριτών Λέσβου "Η ΜΕΛΙΝΤΑ".
Φωτογραφία του χρήστη Σύλλογος Παλαιοχωριτών Λέσβου "Η ΜΕΛΙΝΤΑ".
Φωτογραφία του χρήστη Σύλλογος Παλαιοχωριτών Λέσβου "Η ΜΕΛΙΝΤΑ".
Φωτογραφία του χρήστη Σύλλογος Παλαιοχωριτών Λέσβου "Η ΜΕΛΙΝΤΑ".
Φωτογραφία του χρήστη Σύλλογος Παλαιοχωριτών Λέσβου "Η ΜΕΛΙΝΤΑ".
Φωτογραφία του χρήστη Σύλλογος Παλαιοχωριτών Λέσβου "Η ΜΕΛΙΝΤΑ".
Advertisements

Άγιε μου Γιώργη αφέντη μου κι αφέντη καβαλάρη,
αρματωμένε με σπαθί και με χρυσό κοντάρι.
Θεριό έπεσε στην χώρα μας σ’ ένα βαθύ πηγάδι,
ανθρώπους το ταΐζανε κάθε πρωί και βράδυ.
Μια μέρα δεν του πήγανε ανθρώπους να δειπνήσει, 
σταλιά νερό δεν άφησε τη χώρα να δροσίσει.
Ας ρίξουμε τα μπουλεθιά κι ότινος θέλει ας πέσει,
να πάει το παιδάκι του του λιονταριού πεσκέσι.
Τα μπουλεθιά επέσανε σε μια βασιλοπούλα,
όπου την είχε ο βασιλιάς μόνη και μοναχούλα.
Ξένος αγνώριστος περνά, την κόρη χαιρετάει,
κι η κόρη του αποκρίνεται, κι η κόρη του μιλάει.
«Τράβηξε ξένε από δω και το νερό αφρίζει,
κι ο δράκοντας τα δόντια του για μένα τα τροχίζει».
Γυρίζει ανατολικά και κάνει το σταυρό του
και βγάζει το σπαθάκι του και κόβει τ ο λαιμό του.
Για πες μου ξένε να χαρείς ποιο είναι τ’ όνομά σου;
Κι εγώ θα κάνω χάρισμα στην οικογένειά σου.
Γιώργη με λένε το όνομα απ’ την Καππαδοκία,
κι αν θες να κάνεις χάρισμα, χτίσε μια εκκλησία.
Βάλε ζερβά την Παναγιά, δεξιά έναν καβαλάρη,
αρματωμένο με σπαθί και με χρυσό κοντάρι.

Φωτογραφία του χρήστη Σύλλογος Παλαιοχωριτών Λέσβου "Η ΜΕΛΙΝΤΑ".

Όπως κάθε χρόνο έτσι και φέτος ξεκίνησε ο εορτασμός της Παναγίας Κρυφτής με την καθιερωμένη θεία λειτουργία στο γραφικό ξωκλήσι και με τη συμμετοχή πλήθους κόσμου από το Παλαιοχώρι, την επαρχία Πλωμαρίου και ολόκληρο το νησί.
Και του χρόνου με υγεία και πίστη στην Παράδοση!
Οι «ιππείς» έτοιμοι με τα στολισμένα με «ψήφες», «χραμέλια» και «τρουβαδέλια» άλογά τους.
Οι φωτογραφίες σημερινές (16-04-2018) από το φίλο του Συλλόγου George Laskaris.
Γιάννης Δημ. Χρυσάφης

Φωτογραφία του χρήστη Σύλλογος Παλαιοχωριτών Λέσβου "Η ΜΕΛΙΝΤΑ".
Φωτογραφία του χρήστη Σύλλογος Παλαιοχωριτών Λέσβου "Η ΜΕΛΙΝΤΑ".
Φωτογραφία του χρήστη Σύλλογος Παλαιοχωριτών Λέσβου "Η ΜΕΛΙΝΤΑ".
Φωτογραφία του χρήστη Σύλλογος Παλαιοχωριτών Λέσβου "Η ΜΕΛΙΝΤΑ".

Φωτογραφία του χρήστη Σύλλογος Παλαιοχωριτών Λέσβου "Η ΜΕΛΙΝΤΑ".

Φωτογραφία του χρήστη Σύλλογος Παλαιοχωριτών Λέσβου "Η ΜΕΛΙΝΤΑ".

Να μην λείψει κανείς από το μεγάλο πανηγύρι.
Χρόνια Πολλά Παλαιοχώρι!

ΤΟ ΠΑΝΗΓΥΡΙ ΤΗΣ ΚΡΥΦΤΗΣ

Οι γιορτές της Λαμπρής στο χωριό τέλειωναν τη Δευτέρα του Θωμά, που γίνεται το μεγάλο πανηγύρι «τσ’ Κρυφκής» με προσέλευση πολλών προσκυνητών από όλο το νησί, με τα μεγάλα υπαίθρια γλέντια, τις αλογοδρομίες κ.λπ., μολονότι η μέρα είναι εργάσιμη. Γι’ αυτό οι παλιοί Παλιοχωριανοί συνήθιζαν να λένε: «τρεις τα Γέννα τρεις τα Φώτα κι έξι την Ανάσταση».
Για οικονομία χρόνου, σχετικά για το πανηγύρι, αντιγράφουμε από το βιβλίο του αείμνηστου συγχωριανού μας Γιάννη Π. Μαυραγάνη «ΠΑΛΑΙΟΧΩΡΙ» έκδοσης 1993, με ελάχιστες μικρές και απαραίτητες παρεμβάσεις στην ορθογραφία.

«Τσ’ Κρυφκής. Η γιορτή της «Παναγιάς της Κρυφτής» είναι το πιο μεγάλο, το πιο γνήσιο λαϊκό πανηγύρι του χωριού μας, με τους λαϊκούς μουσικάντες, τους παραδοσιακούς μας χορούς και τα τραγούδια. Είναι η γιορτή της Άνοιξης, που στολίζει ανθρώπους και ζώα με όμορφα στεφάνια και αγριολούλουδά. Είναι οι καβαλάρηδες, οι αλογοδρομίες, οι βαρκάδες της ημέρας. Είναι η γιορτή της Νιότης και των αρραβωνιασμένων. Είναι η άμιλλα των νέων ποιος θα τρέξει πρώτος, ποιος θα κάνει τα πιο όμορφα τσαλίμια στην αγορά, μπαίνοντας με τ’ άλογό του μέσα στους καφενέδες.
Είναι ακόμα το στόλισμα των ζώων με τα κεντημένα χραμέλια, τα τρουβάδια και τ’ αγριολούλουδα. Είναι η γραφικότητα του τοπίου που συνδυάζει τη θάλασσα με τη στεριά. Είναι οι πανηγυριώτες που έρχονται από τα γύρω χωριά. Είναι η γιορτή των παιδιών με τα παιδικά παιχνίδια, τα ζαχαρωτά και τους χαλβάδες. Είναι οι θερμοπηγές. Είναι ο θρύλος και η παράδοση με το εθνικοπατριωτικό και θρησκευτικό της περιεχόμενο. Και τέλος είναι οι μνήμες και το μεράκι από τα παλιά τα περασμένα ζαμάνια.
Όπως είναι γνωστό, η μεγάλη αυτή γιορτή γίνεται ύστερα από το Πάσχα, τη Δευτέρα μετά την Κυριακή του Θωμά. Και με τη γιορτή αυτή κλείνουν οι γιορτές του Πάσχα στο χωριό. Τα παλιά χρόνια οι καρβουναραίοι έπρεπε πρώτα να γιορτάσουν «τσ’ Κρυφκής» και μετά να ταξιδέψουν. Η γιορτή αυτή είναι καθαρά τοπική και δεν αναφέρεται στα θρησκευτικά ημερολόγια. Παρ’ όλα αυτά όμως, έχει δική της «Ακολουθία» της Παναγιάς Κρυπτής». Στις αρχές του αιώνα μας γράφτηκε από τον ιερομόναχο Γεράσιμο Αγιορείτη μ’ έξοδα και προτροπή του συγχωριανού μας Ευάγγελου Βουλγαρέλη «Εν Αγίω Όρει του Άθω 1901». Η ακολουθία αυτή γραμμένη και μελοποιημένη σε βιβλίο, από τους ίδιους, ψάλλεται εκείνη τη μέρα και κάθε άλλη φορά που γίνεται λειτουργία σ’ αυτό το ξωκλήσι.
Κάθε χρόνο όλοι μικροί και μεγάλοι, γυναίκες κι άντρες ο καθένας με το δικό του τρόπο σαν θεατής ή σαν πανηγυριώτης, θα πάρουν μέρος σ’ αυτή τη γιορτή. Όσοι θα πάνε απ’ τη στεριά θα στολίσουν τα ζώα με χαϊμαλιά από «ψήφες». Στο γυρισμό ο στολισμός αυτός θα συμπληρωθεί από όμορφα αγριολούλουδα, από βλαστάρια καρυδιάς, κρεμασταριές από σιμίτια κι ό,τι άλλο σκεφθεί η λαϊκή φαντασία. Όσοι δεν θα πάνε στο πανηγύρι θα πάνε να βοσκήσουν τα ζώα τους τις πρωινές ώρες προς αυτή την κατεύθυνση, στην Αράπη, τη Γαρνάβα και τον Αη-Γιώργη, για να δούνε τους περαστικούς πανηγυριώτες.
Η επιστροφή μετά τη λειτουργία είναι θριαμβευτική. Τα παλληκάρια τρέχουν με τα καλύτερα άλογα, ποιος θα φτάσει πρώτος στο χωριό, με πρώτο σταθμό το «Ηρώο» (στη Λαγγαδούρα), όπου άλλοτε γίνονταν σ’ αυτή την περιοχή τη μέρα εκείνη δυο-τρεις υπαίθριοι καφενέδες με ανάλογες μουσικές. Μετά οι καβαλάρηδες έφταναν στην αγορά του χωριού. Το έθιμο επέβαλλε να μπουν καβάλα στ’ άλογα μέσα στους καφενέδες και στη συνέχεια να κάνουν βόλτα όλο το χωριό. Έτσι τέλειωναν οι αλογοδρομίες και άρχιζε το τρικούβερτο γλέντι.
Το απόγευμα οι αρραβωνιασμένοι, οι νιόπαντροι, οι νέοι κατά παρέες ξεκινούσαν απ’ το χωριό για τους υπαίθριους καφενέδες του «Ηρώου», όπου γινότανε το μεγάλο ξεφάντωμα με πιοτά, μεζέδες, χορούς και τραγούδια. Οι ηλικιωμένοι -ιδιαίτερα οι γυναίκες- έπιαναν θέσεις στις πεζούλες στην αμφιθεατρική πλαγιά του «Ηρώου», για να καμαρώσουν τα νιάτα που γλεντούσαν. Το γνήσιο αυτό λαϊκό γλέντι κρατούσε ως τις πρωινές ώρες.
Σήμερα αυτό το ξεφάντωμα γίνεται τη μέρα στη Μελίντα και το βράδυ στο χωριό. Το πρωί πολλοί προσκυνητές πηγαίνουν με βάρκες και μοτοράκια από τη θάλασσα να προσκυνήσουν στην Κρυφτή. Στην επιστροφή το στρώνουν στο γλέντι στη Μελίντα.
Όλο το χρόνο όμως πολλοί πηγαίνουν να προσκυνήσουν, το γραφικό αυτό ξωκλήσι ή από τη θάλασσα ή από τη στεριά. Κοντά στο εκκλησάκι και στη θάλασσα υπάρχουν και ιαματικές πηγές με θερμοκρασία 34 και 45 βαθμούς Κελσίου αλλά δεν έχουν αξιοποιηθεί».

Συμπληρωματικά στην παραπάνω αφήγηση του Γιάννη Μαυραγάνη, αξίζει να σημειώσουμε και τα εξής: Τα νεώτερα χρόνια, λόγω γενικά της μείωσης του πληθυσμού, της αλλαγής της νοοτροπίας και του τρόπου διασκέδασης των νέων, όχι τόσο του χωριού, όσο του νησιού, της άμβλυνσης των εθίμων, της οικονομικής κρίσης τελευταία, το πανηγύρι μπορεί να έχασε λίγο από την παλιά του αίγλη, αλλά δεν υστερεί σε συμμετοχή, ενθουσιασμό, λαϊκή παράδοση, γλέντι και κυρίως κέφι.
Σήμερα η πρόσβαση στο ξωκλήσι είναι ευκολότερη γιατί έχει κατασκευαστεί χωματόδρομος μέχρι πάνω από αυτό. Αν βοηθά ο καιρός η προσέλευση από τη θάλασσα με «γκαζολίνες» είναι μεγαλύτερη.
Μετά τη θεία λειτουργία το μεγάλο γλέντι γίνεται στη Μελίντα με τρεις μουσικές και το βράδυ στο «τσαρσί» του χωριού. Μέχρι που ήταν ανοιχτό το καφενείο «Η ΤΑΡΑΤΣΑ» και κυρίως όταν έκανε κρύο είχε και εκεί μουσική.

Ευχή όλων «να διατηρηθεί και να ενδυναμωθεί αυτό το μοναδικό λαϊκό πανηγύρι, παρά την μείωση του πληθυσμού του χωριού και την αλλαγή του τρόπου διασκέδασης, ώστε να παραμείνουν ζωντανοί οι θρύλοι που το συνοδεύουν, ο παλιός τρόπος διασκέδασης και η γραφική του παράδοση. Η νεολαία του Παλαιοχωρίου δείχνει να έχει θετική διάθεση στην κατεύθυνση αυτή, γεγονός που δίνει ελπίδα για το μέλλον».

Οι φωτογραφίες από προσκηνυτές της Κρυφτής, μουσικό προοίμιο του πανηγυριού, παρέα στο ηρώο της Λαγκαδούρας και αλογοδρομίες στη Μελίντα και στο «τσαρσί» με τα στολισμένα άλογα.
Γιάννης Δημ. Χρυσάφης

Φωτογραφία του χρήστη Σύλλογος Παλαιοχωριτών Λέσβου "Η ΜΕΛΙΝΤΑ".
Φωτογραφία του χρήστη Σύλλογος Παλαιοχωριτών Λέσβου "Η ΜΕΛΙΝΤΑ".
Φωτογραφία του χρήστη Σύλλογος Παλαιοχωριτών Λέσβου "Η ΜΕΛΙΝΤΑ".
Φωτογραφία του χρήστη Σύλλογος Παλαιοχωριτών Λέσβου "Η ΜΕΛΙΝΤΑ".

Φωτογραφία του χρήστη Σύλλογος Παλαιοχωριτών Λέσβου "Η ΜΕΛΙΝΤΑ".

Φωτογραφία του χρήστη Σύλλογος Παλαιοχωριτών Λέσβου "Η ΜΕΛΙΝΤΑ".Φωτογραφία του χρήστη Σύλλογος Παλαιοχωριτών Λέσβου "Η ΜΕΛΙΝΤΑ".
Φωτογραφία του χρήστη Σύλλογος Παλαιοχωριτών Λέσβου "Η ΜΕΛΙΝΤΑ".
Φωτογραφία του χρήστη Σύλλογος Παλαιοχωριτών Λέσβου "Η ΜΕΛΙΝΤΑ".

ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΠΑΝΑΓΙΑΣ ΚΡΥΦΤΗΣ

Η ΑΚΟΛΟΥΘΙΑ ΤΗΣ ΠΑΝΑΓΙΑΣ ΚΡΥΠΤΗΣ

Η μέρα της γιορτής της Παναγίας Κρυφτής ήταν τοπική αργία και δεν είχαμε σχολείο. Στο Πλωμάρι το Γυμνάσιο λειτουργούσε κανονικά. Όποιο γυμνασιόπαιδο από το Παλαιοχώρι τολμούσε να μην πάει, λόγω του πανηγυριού, «έτρωγε» δυο μέρες αποβολή. Έτσι λοιπόν η τελευταία φορά που πήγα στο πανηγύρι ήταν το 1957. Το Πάσχα του 2011 ξέμεινα παραπίσω, για να δω πώς ήταν το πανηγύρι μετά από 55 χρόνια. Πολλά είχαν αλλάξει. Είχε γίνει ο ασφάλτινος δρόμος προς Μελίντα και Πλωμάρι. Είχε γίνει ο χωματόδρομος προς την Κρυφτή. Είχαν μπαζωθεί οι στέρνες με τα ιαματικά νερά, εκτός εκείνης που ακουμπά στη θάλασσα. Είχε μπαζωθεί η σπηλιά κάτω από το ξωκλήσι και είχαν χαθεί τα «β’ζια». Είχαν γκρεμιστεί τα σπιτάκια δίπλα στο ξωκλήσι. Είχε εξαφανιστεί το απόκρημνο μονοπάτι (τα κακά διάβατα) ψηλά στο δυτικό βράχο. Παρά ταύτα το τοπίο συνέχιζε να διατηρεί τον απόκοσμο και για τούτο γοητευτικό χαρακτήρα του. Οι μουσικές είχαν μεταφερθεί στα καταστήματα της Μελίντας και το βράδυ στο «τσαρσί» του χωριού με δυνατά ηλεκτρικά ηχεία. Είχε χαθεί η γραφικότητα των γλεντιών μέσα στις πεζούλες με τις «μπουλάδες» στη Βίγλα. Το μόνο που θύμιζε τις παλιές νοσταλγικές εποχές ήταν οι καβαλάρηδες με τα στολισμένα άλογα, με «ψήφες», με «χραμέλια» με «μυρσινιές» και λυγαριές.
Η χάρη της Παναγιάς της Κρυφτής γιορτάζεται τη Δευτέρα μετά την Κυριακή του Θωμά. Ιδιαίτερη ακολουθία δεν υπήρχε μέχρι το 1901. Τότε ιερομόναχος Γεράσιμος ο αγιορείτης έγραψε ιδιοχείρως σε μία φυλλάδα την ακολουθία της Παναγίας Κρυφτής, «τη προτροπή και φιλοτίμω δαπάνη» του Ευαγγέλου Δ. Πουργαράτση ή Πουργαρέλη και μετέπειτα Βουλγαρέλη (παρατσούκλι «η Βαγγέλα»), που ήταν θείος του πατέρα μου Δημήτρη Παν. Χρυσάφη, αδελφός της γιαγιάς μου Ειρήνης Παν. Χρυσάφη-Πουργαρέλη, («του Ρηνιώ του Ατσιρίδ’»), ο οποίος διετέλεσε για πολλά χρόνια δεξιός ψάλτης στην εκκλησία του χωριού μας και Πρόεδρος της Κοινότητας. Η ακολουθία είναι αφιερωμένη «εις την Υπεραγίαν Θεοτόκον την επιλεγομένην Σπηλαιώτισσα και ης τελείται η σύναξις εν Παλαιοχωρίω της νήσου Μυτηλήνης ή Μυτιλήνης» (1η φωτογραφία).
{Τη Δευτέρα της Βας εβδομάδος, ήτοι του Αντίπασχα, μνήμην τελούμεν της Υπεραγίας Δεσποίνης ημών Θεοτόκου, της επιλεγομένης «Κρυπτής» ή Σπηλαιωτίσσης, ης η σύναξις τελείται εν τη νήσω Λέσβω} (2η φωτογραφία).
Ιδιαίτερη εντύπωση προκαλεί το περιεχόμενο των δύο απολυτίκιων της Παναγίας. «Χαίρε πέλαγος Κόρη το ανεξάντλητον. Ως ήλιον, Παρθένε, Λεσβίων την νήσον ανέδειξας» (3η και 4η φωτογραφία).
Η λειτουργία της Παναγίας Κρυπτής είναι αναστάσιμη και ιδιαίτερη και η φυλλάδα που είναι γραμμένη δεν παρέμενε ποτέ στο ξωκλήσι μετά το τέλος της ακολουθίας. Γι’ αυτό άλλωστε διασώθηκε στο πρωτοφανές τσουνάμι των ημερών των Χριστουγέννων του 1986. Πριν μερικά χρόνια ο τότε ιερέας του Παλαιοχωρίου μού το εμπιστεύθηκε, για να δημιουργήσω μερικά αντίτυπα, όπως και έγινε, ώστε να αποσυρθεί το πρωτότυπο από τη χρήση και να αποφύγει την περαιτέρω φθορά, που άρχισε να είναι εμφανής. Σήμερα η φυλλάδα αποτελεί έκθεμα του Λαογραφικού μουσείου του χωριού.
Γιάννης Δημ. Χρυσάφης

Φωτογραφία του χρήστη Σύλλογος Παλαιοχωριτών Λέσβου "Η ΜΕΛΙΝΤΑ".
Φωτογραφία του χρήστη Σύλλογος Παλαιοχωριτών Λέσβου "Η ΜΕΛΙΝΤΑ".
Φωτογραφία του χρήστη Σύλλογος Παλαιοχωριτών Λέσβου "Η ΜΕΛΙΝΤΑ".
Φωτογραφία του χρήστη Σύλλογος Παλαιοχωριτών Λέσβου "Η ΜΕΛΙΝΤΑ".

ΕΙΚΟΝΑ ΠΑΝΑΓΙΑΣ ΚΡΥΦΤΗΣ

Η ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΕΙΚΟΝΑΣ ΤΗΣ ΠΑΝΑΓΙΑΣ ΤΗΣ ΚΡΥΦΤΗΣ

Για να μην ξεφύγουμε από το κλίμα της πανήγυρης της «Κρυφτής», θα δημοσιεύουμε θέματα σχετικά, έστω και αν τα έχουμε ξαναδημοσιεύσει.

Η περιοχή της Κρυφτής έχει χαρακτηριστεί προστατευόμενο τοπίο, με απόφαση που δημοσιεύθηκε στο Φύλλο της Εφημερίδας της Κυβέρνησης, η περιοχή της Παναγιάς της Κρυφτής,βρίσκεται στις απόκρημνες βραχώδεις ακτές της περιφέρειας Πλωμαρίου Λέσβου, πέντε ναυτικά μίλια δυτικά του λιμένα Πλωμαρίου και ανήκει στο δημοτικό διαμέρισμα Παλαιοχωρίου.

«Η ιδιαίτερη γεωλογική δομή, η εντυπωσιακή γεωμορφολογία (απότομες και βραχώδεις ακτές, σπηλαιώδεις μορφές), οι θερμές πηγές (μέσα και έξω από τη θάλασσα), η βιοποικιλότητα της περιοχής, το πολιτισμικό τοπίο της Παναγιάς της Κρυφτής, ιδιαίτερης γεωλογικής, φυσικής, θρησκευτικής αξίας με το ξωκλήσι να είναι κρυμμένο όλο στην ευρύχωρη σπηλιά ενός βράχου και με εντυπωσιακές εικόνες γεωλογικών σχηματισμών», συνθέτουν ένα τοπίο ιδιαίτερου φυσικού κάλλους. Οι χρωματισμοί του τοπίου αλλάζουν κατά την ανατολή και δύση του ηλίου (2η και 3η φωτογραφία).

Είτε με γαλήνη, είτε με φουρτούνα το τοπίο είναι εξωτικό, μοναδικό, αξεπέραστο, γι’ αυτό αξέχαστο. Οι 50 αποχρώσεις του μπλε θάλασσας και ουρανού και το σφιχταγκάλιασμά τους με τις 50 αποχρώσεις του γκρι των βράχων, του πράσινου και του μπεζ της άγριας φύσης έχουν ένα και μόνο όνομα. «Κρυφτή»!!!

Οι πανύψηλοι βράχοι που δημιουργούν ορμίσκο (4η φωτογραφία) συντελούν να δημιουργείται φουσκοθαλασσιά, ένα είδος «τσουνάμι», όταν επικρατούν έντονα καιρικά φαινόμενα από νότια κατεύθυνση (5η και 6η φωτογραφία).

Ήταν μέρες των Χριστουγέννων 1986 όταν νότιοι άνεμοι έντασης 12 Μποφώρ, όπως είχε ανακοινωθεί, σάρωσαν τις νότιες παραλίες του νησιού μας. Μελίντα και Κρυφτή βρέθηκαν στο μάτι του κυκλώνα και έπαθαν μεγάλες καταστροφές. Ειδικά στο μικρό ορμίσκο της Κρυφτής, λόγω της στενότητας, η θάλασσα «φούσκωσε» και τα ορμητικά κύματα έφθασαν πάνω από την κεραμοσκεπή του ξωκλησιού. Το γραφικό ξωκλήσι της Παναγίας Κρυφτής κατακλύστηκε από τα νερά, τα οποία κατέστρεψαν τα πάντα και παρέσυραν ό,τι υπήρχε μέσα και κυρίως το εικονοστάσι και τις εικόνες. Έπρεπε συνεπώς το ιστορικό αυτό ξωκλήσι και κόσμημα του χωριού μας και όλου του νησιού να επανέλθει στην αρχική του κατάσταση. Και πράγματι με τη βοήθεια, οικονομική και άλλη, των συγχωριανών μας και άλλων κατοίκων του νησιού, συγχωριανών μας όπου γης και του Συλλόγου μας, άρχισε το 1987 η αναστήλωση του ξωκλησιού (9η φωτογραφία). Πήρα ένα τηλεφώνημα από τον τότε ιερέα του χωριού μας, που μου ζήτησε να κινητοποιήσω τους γνωστούς μου, συγχωριανούς και φίλους, ώστε να βοηθήσουν. Μεταξύ των άλλων τηλεφώνησα στον αδελφό μου στην Αυστραλία Παναγιώτη Δημ. Χρυσάφη, ο οποίος με μεγάλη χαρά ανέλαβε να προσφέρει μια μεγάλη εικόνα ενός καλού αγιογράφου, με οποιοδήποτε κόστος(7η φωτογραφία). Σε επικοινωνία με τον ιερέα του ζήτησα να είναι η εικόνα της Παναγίας Κρυφτής, δηλαδή της εορτάζουσας Παναγίας. Ως γνωστό η εικόνα της Παναγίας, του αγίου, ή της αγίας που εορτάζει τοποθετείται στο τέμπλο του ναού δίπλα σε εκείνη της Παναγίας. Και εδώ άρχισε ο προβληματισμός μου. Παναγία η μία Παναγία και η άλλη. Συνήθως η εικόνα της Παναγίας είναι δεξιοκρατούσα με κλίση της κεφαλής προς τα δεξιά, ή σε όρθια θέση (8η φωτογραφία). Πώς λοιπόν θα ξεχωρίζει η Παναγία Κρυφτή;
Μετά από πολλή περίσκεψη απευθύνθηκα στον αγιογράφο Γ.Σ. Μανέτα και του ανέπτυξα τις απόψεις μου. Του ζήτησα λοιπόν να ζωγραφίσει μία Παναγία αναδυόμενη από τη θάλασσα σε βραχώδη ακτή και του έδειξα μια φωτογραφία του τοπίου, λέγοντάς του ότι θέλω κάτι παρόμοιο. Γέλασε ο χριστιανός και με ύφος που πρόδιδε την απορία του και μου απάντησε με ευγένεια: «κ. Χρυσάφη εσείς δεν θέλετε να αγιογραφήσω αλλά να ζωγραφίσω την αναδυόμενη Αφροδίτη» και μου εξήγησε ότι η τέχνη της αγιογραφίας έχει ειδική τεχνοτροπία και ακολουθεί συγκεκριμένους κανόνες, από τους οποίους δεν μπορεί να αποστεί. «Δεν γίνεται, μου είπε, πηγαίνετε σε ζωγράφο». Ζωγράφος-αγιογράφος πού να βρεθεί; Γίνονται αυτά δύο σε ένα; Εμένα όμως στο ξερό μου το κεφάλι είχε καρφωθεί ότι η Παναγία Κρυφτή έπρεπε να διαφέρει από τις άλλες εικόνες της Παναγίας. Αφού μου έδειξε πώς απεικονίζονται τα βράχια σε βυζαντινές εικόνες π.χ. της Ζωοδόχου Πηγής, μου ζήτησε να αποφασίσω αφού επισκεφθώ και άλλους αγιογράφους. Αυτός ήταν όμως από τους καλύτερους και δεν ήθελα να πάω σε άλλον. Έπρεπε λοιπόν να τον πείσω να κάνει μια εικόνα διαφορετική, χωρίς να τον πιέσω να αλλάξει τεχνοτροπία, που ήταν και αδύνατο. Μετά από πολυήμερες διαπραγματεύσεις και επιμονή δική μου, ο καλός αυτός άνθρωπος άρχισε να ενδίδει στις παράλογες; απαιτήσεις μου, δηλαδή να υπάρχουν βράχια, έστω βυζαντινής τεχνοτροπίας (δική μου υποχώρηση εδώ, αν μπορούσα ας έκανα και αλλιώς), να υπάρχει θάλασσα και η εικόνα της Παναγίας, η οποία όμως θα είναι αριστεροκρατούσα και το κεφάλι της να κλίνει προς τα αριστερά, ώστε να υπάρχει αρμονία με την κυρίως εικόνα της Παναγίας. Έτσι καταλήξαμε στη θαυμάσια, μοναδική και πρωτότυπη εικόνα της Παναγίας Κρυφτής (1η φωτογραφία), που θαυμάζουν και προσκυνούν όσοι έχουν την τύχη να επισκεφθούν εκείνο το ευλογημένο μέρος!
Γιάννης Δημ. Χρυσάφης

Φωτογραφία του χρήστη Σύλλογος Παλαιοχωριτών Λέσβου "Η ΜΕΛΙΝΤΑ".
Φωτογραφία του χρήστη Σύλλογος Παλαιοχωριτών Λέσβου "Η ΜΕΛΙΝΤΑ".
Φωτογραφία του χρήστη Σύλλογος Παλαιοχωριτών Λέσβου "Η ΜΕΛΙΝΤΑ".
Φωτογραφία του χρήστη Σύλλογος Παλαιοχωριτών Λέσβου "Η ΜΕΛΙΝΤΑ".
Φωτογραφία του χρήστη Σύλλογος Παλαιοχωριτών Λέσβου "Η ΜΕΛΙΝΤΑ".
Φωτογραφία του χρήστη Σύλλογος Παλαιοχωριτών Λέσβου "Η ΜΕΛΙΝΤΑ".
Φωτογραφία του χρήστη Σύλλογος Παλαιοχωριτών Λέσβου "Η ΜΕΛΙΝΤΑ".
Φωτογραφία του χρήστη Σύλλογος Παλαιοχωριτών Λέσβου "Η ΜΕΛΙΝΤΑ".
Φωτογραφία του χρήστη Σύλλογος Παλαιοχωριτών Λέσβου "Η ΜΕΛΙΝΤΑ".